Wij hebben verstand van carrières - QUIST Executive Coaches

Verstand van carrières

“Je gaat het pas zien als je het door hebt” zei onze nationale filosoof Cruyff. Zo is het met veel dingen in het leven. Het leven wordt voorwaarts geleefd maar achterwaarts begrepen.

Master of your own destiny

Een mens wordt geacht zijn/haar eigen carrière te sturen. Ouders, school of kerk of andere hogere autoriteit hebben zich sinds de jaren 60 teruggetrokken: leve de vrijheid van het individu om zélf te beslissen wat je wilt. Dat is goed, daar zijn wij het allemaal over eens. Maar omdat er nu geen duidelijke, algemeen aangehangen norm is over hoe een carrière dient te verlopen, ontbreekt het ons aan een richtsnoer om je aan vast te houden. In het begin van je carrière heb je je ouders, misschien hun vrienden, ouders van je peers, je baas of misschien oudere collega’s die je als voorbeeld kunt volgen. Zo zet je je eerste stappen – en als je geluk hebt, zetten die je op een spoor waar je happy mee bent. Totdat je tegen grenzen aanloopt. Bijvoorbeeld in de vorm van midlife levensvragen. Dan raken zelfs mensen in een stabiele en voorspelbare carrière aan het twijfelen. Als je dan zo rond je 45e probeert wat zicht op jezelf en op je loopbaankeuzes te krijgen, dan heb je behoefte aan iemand “die er verstand van heeft”. Verstand waarvan? Welnu: verstand van carrières.

Lessen die altijd gelden

Na 66 jaar in het leven en 22 jaar in dit vak claim ik dat ik verstand heb van carrières. Hoewel de normen en ideeën over carrières voortdurend veranderen, zijn er een aantal constante elementen, die eigenlijk altijd overeind blijven:

– In het begin veel meters maken, veel willen leren, veel exposure

– Een brede basis leggen voordat je aan topvorming begint – zeker nu een werkend leven 40 à 50 jaar duurt

– Ambities over een einddoel pas concretiseren na je 40ste

– Tijdig nadenken over wat je wilt doen na je pensionering

Ik pleit ervoor om op vier concrete, aanwijsbare momenten in je carrière bewust de teugels in handen te nemen:

Keuze van studie en van eerste baan

Kies met je hart, maar gebruik je hoofd, met andere woorden: kies een onderwerp wat je boeit. Waar je zin in hebt om je de komende jaren mee bezig te houden. En vraag je daarbij af: kan ik daarmee ook een baan krijgen die bij mij past? Teveel mensen kiezen bijvoorbeeld de rechtenstudie omdat ze daarmee fijn alle keuzes openhouden – en bijten zich stuk op de taaie theoretische kost in de eerste jaren. Of zij kiezen juist een toegankelijke studie zoals communicatiewetenschappen zonder te beseffen dat zij daarmee niet een onderscheidende kwalificatie verwerven. De meeste hedendaagse carrières zullen twee of drie carrière switches omvatten. Belangrijk is dus om flexibel te zijn en open te staan voor veranderingen. Een studie en eerste baan legt daarvoor de basis: leergierigheid en wendbaarheid kun je leren.

Na een jaar of 5: zit ik hier wel goed?

Dit is – in de ernstigste vorm – de beruchte vroege burn-out die wij tegenwoordig helaas zoveel zien bij de jonge dertigers. De Facebook generatie die gewend is zichzelf voortdurend te vergelijken en in het zonnetje te zetten. De eerste baan blijkt niet “leuk” te zijn. Destijds gekozen omdat ie uitzicht leek te bieden op een prestigieus bestaan nu of in de toekomst. Maar niet van dag tot dag boeiend. Wat nu? Hier past een zekere strengheid die je aan jezelf moet opleggen: het leven ís niet alleen maar leuk. Soms moet je door een magere periode – waar je later met een glimlach op terugkijkt. Doorzetten om bij het zoet te komen. Of soms: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Als er geen uitzicht is, geen perspectief, en de inspiratie ontbreekt je: waarom dan volhouden? Beter nú kiezen voor een wending naar iets anders. Doorzetten of een wending: het is een delicate keuze. Wijze raad van een oudere ervaringsdeskundige helpt.

Midlife woeling: Is this all there is?

Dit is een klassiek gevaarlijke fase. Je hebt na 20 jaar hard werken veel bereikt. Een positie die je destijds ambieerde, een gezin, een mooi inkomen, status. Maar je idealen zijn je ontglipt. Je work/life balance is scheef. Het vooruitzicht hier nog 15 à 20 jaar te moeten zitten vervult je met afschuw. Wat is het perspectief? Zijn er alternatieven? Hoe krijg je je energie en levensvreugde weer terug? Deze vragen aanvatten is een louterend proces – dat eigenlijk alleen maar iets goeds kan opleveren. Maar het enge is: je kent de uitkomst niet. Waar ga ik terecht komen? Welke zekerheden raak ik kwijt? Voor iemand die gewend is de regie te voeren is dit een naast bevrijdend en spannend ook doodeng. Controle opgeven, vertrouwen op jezelf, de wereld, het lot: niet iedereen kan het. Maar als gezegd: het levert eigenlijk altijd iets moois op.

Leeftijd 60-65 jaar, wat wil je nog?

Anders dan vroeger zijn jonge zestigers vitaal en op de top van hun kunnen. Met pensioen gaan voelt al afgedankt worden, tegennatuurlijk en zinloos. Je moet je erbij neerleggen dat je het bedrijf (of de maatschap) verlaat, maar de wereld ligt wel voor je open: in veel gevallen is je expertise bruikbaar en zelfs gevraagd bij andere partijen. Koudwatervrees belemmert vaak dat men hier zonder vooringenomenheid naar kijkt. De verplichte pensioenleeftijd kun je van mijlenver zien aankomen; verstandig is het dan ook om een paar jaar vóór deze datum je voorbereidingen al te treffen. Vaak kun je vanuit je huidige werk al bruggen slaan naar het leven hierna.

Wat is de slotsom van dit alles? Dat carrières niet vanzelf gaan. Ze hebben sturing nodig, vooral op cruciale momenten. De juiste sturing geven vergt visie, zelfreflectie en moed. En soms de hand van een wijze coach.

Jan Quist
Jan Quist is oprichter van QUIST Executive Coaches Al meer dan 20 jaar begeleidt hij executives uit het bedrijfsleven bij transities in carrières of leiderschap.

Dit bericht verscheen eerder op LinkedIn.